واکسن های ژنی(DNA Vaccine) روشی نوین در پیشگیری و درمان

بیماریهای عفونی بزرگترین عامل مرگ و میر و ناتوانی بشر بخصوص در کشورهای فقیر و در حال توسعه است و عوامل عفونی نوظهور و باز ظهور بسیاری نیز در حال اضافه شدن به این فهرست است به نحوی که از سال 1973 تا کنون بیش از 29 عامل عفونی جدید و 20 بیماری عفونی باز ظهور وجود داشته است. در عین حال تلاش جهت تهیه واکسن بر علیه بسیاری از عوامل عفونی با روشهای متداول واکسن سازی سیر نزولی داشته و سالهاست که واکسن جدیدی به این مجموعه اضافه نشده که نشاندهنده محدودیت توسعه واکسنهای متداول است که شامل واکسنهای کشته یا غیر فعال، واکسنهای ضعیف شده توکسوئیدی که به واکسنهای نسل اول موسوم هستند و همچنین واکسنهای نسل دوم یا نوترکیب پروتئینی که با روشهای مهندسی ژنتیک تهیه می شوند . از نسل دوم صرفا واکسن هپاتیت ب کاربرد گسترده یافته و علاوه بر آن واکسن نوترکیب ضد بیماری لایم نیز در آنسان تایید گردیده است. ولی تلاش جهت تهیه واکسنهای نوترکیب بر علیه بسیاری از عوامل عفونی و بخصوص عوامل عفونی نوظهور نتیجه مطلوبی نداشته است زیرا این واکسنها بطور عمده سبب القا سیستم ایمنی هومورال می شوند و ایمنی سلولی انها مطلوب نیست در عین حال این واکسنها بسیار گران هستند که کاربرد گسترده انها را در کشورهای فقیر و در حال توسعه که شیوع بیماریهای عفونی در انها بیشتر است را مشکل می سازد . شاهد اینکه پس از سالها تحقیق، صرف هزینه های کلان و بررسی انواع واکسنهای تهیه شده بروشهای فوق هنوز واکسن مناسبی بر علیه عواملی عفونی مانند ایدز، مالاریا، سالک، هپاتیت C و عوامل بسیار دیگر تهیه نشده است بنابراین نیاز به واکسنهای جدید با کیفیت بهتر، عوارض کمتر و ارزانتر بشدت محسوس است. در واقع عصر جدیدی برای مبارزه با بیماریهای عفونی فرا رسیده است و روشهای نوینی جهت غلبه برتوسعه بیماریهای فاقد واکسن مورد نیاز است .

یکی از روشهای ارزشمندی که از ابتدای دهه 1990 بشدت مورد توجه متخصصین ایمنی شناسی قرار گرفته است قدرت ایمنی زایی تجویز پلاسمید حاوی ژن رمز کننده آنتی ژنها موسوم به واکسنهای ژنی است که نسل سوم واکسنها را شامل می شود.

نامهای مختلفی مانند DNA Vaccine ، RNA Vaccine، Genetic Vaccine، واکسنهای پلاسمیدی، Naked DNA ، واکسنهای پلی نوکلئوتیدی polynucleotide vaccine برای این نوع واکسنها ذکر شده است ولی کمیته تخصصی واکسنهای سازمان جهانی بهداشت در سال 1996 نام واکسنهای اسید هسته ای Nucleic Acid Vaccines را که هردو گروه واکسنهای DNA و RN را شامل می شود برای آن برگزیده است و اصطلاحات ایمن سازی ژنتیکی Genetic Immunization و DNA Immunization برای این نوع ایمن سازی بکار می رود.

واکسنهای ژنی عبارت از تزریق مستقیم پلاسمید (DNA) خاص حاوی ژن رمزکننده پادگن (آنتی ژن) مورد نظر است که بدلیل داشتن پروموتر خاص جداشده از ویروسهای انسانی (مانند سایتومگال) سبب القا ژن در داخل سلولها و ارائه آن به سیستم ایمنی میشود. بنابراین پروتئین نوترکیبی که برای تحریک سیستم ایمنی لازم است بجای آنکه در خارج از بدن تهیه وتجویز شود ( مانند واکسن هپاتیت ب)، در داخل بدن تولید می گردد. پروتئین القا شده که کاملا شکل طبیعی خود را دارد با طی مراحل مختلف سبب تحریک سیستم ایمنی هومورال و سلولی می گردد. البته نقش سلولهای دندرتیک در ارائه پادگن به سلولهای ایمنی بسیار اساسی است. دو ویژگی اساسی واکسنهای ژنی سبب توجه شدید محققین ایمنی شناسی، مراکز تحقیقاتی و صنایع واکسن سازی به واکسنهای ژنی و کاربردهای گسترده آن در عرصه های مختلف پیشگیری و درمان در پزشکی و دامپزشکی شده است :

واکسن ژنی قدرت ایمنی زایی و حفاظت در مقابل عفونت را دارد و در عین حال عفونی نیست.

2- واکسنهای ژنی سبب تحریک هرسه سیستم ایمنی هومورال، سلولی و مخاطی می گردد.

در واقع واکسن ژنی مشابه واکسنهای ویروسی ضعیف شده که بهترین نوع واکسنهای موجود هستند عمل می کند در عین حال فاقد کاستی های این واکسنهاست. این واقعیت که تجویز مقادیر اندک واکسن ژنی ( 1 میکرو گرم) می تواند سبب القا واکنش ایمنی بسیار قوی و پایدار شود بسیار ارزشمند مشخص شده است که که مقدار بسیار کمی از پلاسمید تزریقی به داخل سلولهای عضلانی یا پوستی وارد می شود بنابر این آنتی ژن تولیدی بسیار اندک است ( در حد نانوگرم) در حالیکه این مقدار بسیار کم انتی ژن سبب القا واکنش قوی ایمنی می گردد در حالیکه در مقایسه با واکسنهای نوترکیب پروتئینی مقادبری در حدو ده ها میکروگرم با چند بار تزریق جهت القا چنین واکنشی مورد نیاز است

برای مطالعه ی بیشتر درباره ی واکسن های مبتنی بر اسید نوکلییک پیشنهاد ما مطالعه ی فایل زیر می باشد

error: Content is protected !!
X