حوزه های عملیاتی اخلاق در حوزه ی بیوتکنولوژی چیست؟

دانش بدون داشتن اخلاق و نگرش،‌بدون داشتن قوانین و حد و مرزها ،‌بدون داشتن آرمان ها و باورهای درست،‌میتواند خالق سیاه ترین وقایع بشری باشد، و به همین منظور اخلاق زیستی یکی از مباحثی است که در سلسله مقالات آموزشی مرکز آموزش بیوانفورماتیک نصر به آن خواهیم پرداخت.

همواره علم و مذهب همراه با یکدیگر به دنبال توسعه ی زمینه های مشترک در حوزه های تخصصی بوده اند. چرا که مذهب بر این باور است که علم باید در جهت اخلاق و کرامت انسانی مورد توسعه قرار گیرد. در حالی که گاها دانشمندان خواستار این موضوع هستند که بدون هیچ قید و بندی مرز های علم را توسعه دهند و این مسئله زمانی اهمیت پیدا می کند که در تحقیقات کلان دولتی و خاصی که موضوع پژوهش یک موجود زنده به اسم انسان یا موجودات نزدیک به انسان ( نظیر میمون ها و موش ها ) مورد پژوهش است و پژوهشگر برای تضمین پاسخ به دست آمده و ارائه ی آن به محافل علمی نیازمند این است که آزمایش را به روی نمونه های زیادی تکرار نماید و یا از روش های غیر معمول و منتهی به مرگ یا نقص عضو و یا … استفاده نماید که در این جا علم اخلاق و مذهب و جوامع مذهبی با بیان اصول و قواعد اجرایی خواستار حفظ کرامت انسانی و حریم قانونی یک موجود زنده به عنوان یک مخلوق و یک موجود زنده ی دارای احساس درد و نیازهای مادی می گردند و همین مسئله شروع یک جدال جدی بین طرفین علمی و مذهبی می گردد و این جدال پس از مطرح شدن دلایل هر یک از طرفین تبدیل به یک چالش عمیق می گردد. از طرفی نگاه مذهب به موجود زنده به عنوان مخلوق خداوند قادر و یکتا که دارای احساس درد و رنج است مورد تایید هر انسان دارای تدبیر ، مستدل و دارای احساس است و از طرفی نیاز به گسترش مرزهای علم از طریق انجام آزمایشات غیر متعارف و گاها همراه با مرگ نمونه ی زنده برای توسعه ی علم بشری مورد نیاز است و همین مسئله باعث شده است که انسان با این چالش رو به رو شود که می بایست کدامیک را نادیده بگیرد؟ مذهب؟ یا علم؟ و این سوال اساسی باعث ایجاد حوزه ای مشترک میان علوم زیستی به خصوص زیست فناوری و مذهب گردید و با عنوان اخلاق زیستی جایگاه خود را در میان دانشگاه و دانشمندان باز نمود .
اخلاق زیستی در ابتدای امر جایگاه خود را در کلیه ی دانشگاه ها و آکادمی ها و آزمایشگاه ها با عملکرد اخلاق سیاسی باز نمود به طوری که دستورالعمل های دولتی و سیاست های دولتی حدود آزمایش ها و روش ها را مشخص می نمود. تا اینکه با تغییر رویکرد های عملیاتی و باز شدن فضای آموزشی و افزایش علم انسانی ، نیاز به یک دستور العمل واحد و یک شیوه نامه ی اخلاقی در پژوهش های زیستی و زیست فناوری احساس گردید.چرا که با توسعه ی حوزه های علوم و اشتراک منابع علمی دیگر امکان گزارش داده های آزمایشگاهی با متود های وحشیانه و غیر اخلاقی وجود نداشت و همین باعث شد تا ادیان ابراهیمی و مکاتب مذهبی شاخه ای را در حوزه ی پژوهش های زیست فناوری ایجاد نمایند تا از انجام آزمایش های غیر اخلاقی و .. جلوگیری نمایند و در این راستا دانشمندان علوم معارف ، اخلاق ، زیست شناسی ، زیست فناوری در ابتدا با تشکیل کارگروه های اختصاصی و دانشگاهی به بررسی محدودیت ها ، نیازها ، شرایط خاص و استراتژی های آزمایش ها پرداختند و در این راستا حوزه ی زیست فناوری یکی از چالش بر انگیز ترین پروسه هایی بود که دانشمندان را به بحث و مجادله در ارتباط با آن وا می داشت چرا که زیست فناوری تعاریف زیستی را دچار تغییر می ساخت ، در موجودات زنده ایجاد سرطان می نمود ، شبیه سازی می نمود ، میکروب هایی با قابلیت های جدید طراحی و تولید می کرد و در نهایت کلیه ی مفاهیم و قالب ها را دچار تغییر می نمود و همین مسئله باعث شد تا حوزه ی اخلاق در بیوتکنولوژی تبدیل به یک مسئله ی اختصاصی و یک حوزه ی تخصصی دانشگاهی گردد.
اما چالش اساسی این بود که چطور می توانستند تئوری اصول اخلاقی در بیوتکنولوژی را در آزمایشگاه ها و محیط های آکادمی وارد نمایند و کاربرد عملیاتی این تعاریف و قوانین چطور در دانشگاه ها و محیط های آزمایشگاهی به مرحله ی ظهور می رسید؟ در اولین قدم ها دانشگاه ها با ایجاد کمیته های اختلاق زیستی آزمایشگاه ها و پژوهشگران خود را ملزم به رعایت اصولی در زمینه ی آزمایش ها و استفاده از نمونه ی زنده و ایجاد نمونه های تراریخته نمایند. سپس با گذشت زمان و ظهور اینترنت این فرایند منجر به ایجاد کنگره های بین المللی و نشست های ملی گردید و این مسئله با ایجاد دستورالعمل ها و پروتکل های استاندارد آزمایشی نمود عملی بیشتری در زمینه اخلاق زیستی در بیوتکنولوژی را نشان داد و با گذشت زمان و توسعه ی تکنولوژی و الگوریتم های اشتراک منابع علمی ، قوانین جدیدی برای ثبت و انتشار گزارش های علمی در مجلات و فصل نامه های دارای اعتبار علمی تدوین گردید که از قوانین اولیه ی مراحل ثبت مقالات ، رعایت استاندارد های اخلاقی در کلیه ی مراحل پژوهش و همچنین تاییدیه های معتبر کمینه های اخلاقی دانشگاهی و بین المللی می بود.
امروزه با گذشت زمان می بایست هر پژوهش در حوزه ی بیوتکنولوژی و استفاده از موجودات تراریخته و هر گونه تحقیق بر روی موجود زنده ، در تمامی مراحل خود تاییدیه های کتبی کمیته ی اخلاقی محل تحصیل و محل پشتیبانی مادی و معنوی از تحقیق را به همراه خود داشته باشد تا بتواند به عنوان یک تحقیق معتبر و دارای قابلیت استناد مورد معرفی به عنوان منبع قرار گیرد.
امروزه با توسعه ی اینترنت ، استاندارد های آزمایشگاهی ، توسعه ی منابع علمی و ارتباطات اینترنتی ، اخلاق در حوزه ی زیست فناوری به عضوی جدا نشدنی از تحقیقات و پژوهش های آزمایشگاهی تبدیل شده است به طوری که در پایگاه اینترنتی پابمد که قبلا در مورد آن مقالاتی نوشته ایم و شما میتوانید در قسمت جستجو مرکز آموزش بیوانفورماتیک نصر آن را بیابید. امروزه شاهد این هستیم که در حدود بیش از ۱۲۰ مجموعه ی مستقل اقدام به انتشار مقالات و مباحث مرتبط با اخلاق زیستی در حوزه ی پژوهش های پزشکی و زیست فناوری می نمایند و این فرایند تئوری ورود خود را به آزمایشگاه ها از طریق پروتکل های استاندارد خاص ، استاندارد های ملی و لیسانس ها نظارتی و پژوهشی اجرایی می نماید ، به طوری که امروزه در بسیاری از تحقیقات که نتایج آن در اختیار مراجع علمی قرار می گیرد در ضمیمه این مقالات شاهد اسناد مرتبط با رعایت اصول اخلاقی در پژوهش های آزمایشگاهی هستیم و همین مسئله باعث شده است تا امروزه چالش های عملیاتی شدن اصول اخلاقی در پژوهش های زیست فناوری به حاشیه رانده شده و به جای آن مسائل تخصصی در حوزه های اختصاصی و موردی مورد بحث و تبادل نظر پژوهشگران مذهبی و علمی قرار گیرد و ایجاد پیوند های نوینی را میان دانشگاه و مراکز مذهبی شاهد باشیم که این مسئله در نهایت میراث کرامت انسانی را برای آیندگان به ارمغان خواهد آورد و می تواند در تعالی فکری و علمی انسان نقش به سزایی را بازی نماید و یکی از اهداف خلقت انسان را جامه ی عمل بپوشاند و انسان را در پیمایش علم و دانش با رعایت کرامت انسانی و رعایت حقوق حیوانات آزمایشگاهی و کلیه ی موجودات آزمایشگاهی در رسیدن به پاسخ سوالاتش در کلیه ی حوزه ی علوم یاری رساند

مرکز آموزش بیوانفورماتیک نصر

error: Content is protected !!
X